Іске қосу тогы дегеніміз не

Іске қосу тогы — қозғалтқыш, сорғы немесе компрессор іске қосылған сәтте электр энергиясын тұтынудың қысқа мерзімге артуы. Бұл көрсеткіш жұмыс кезіндегі қалыпты мәннен бірнеше есе жоғары болуы мүмкін.

Мұндай секіріс ұзаққа созылмайды, бірақ генератор оған төтеп беруі керек. Әйтпесе кернеу төмендеп, станция қорғаныс жүйесі арқылы өшіп қалуы, жабдықтың жұмысы бұзылуы немесе қозғалтқыш іске қосылмай қалуы мүмкін.

Іске қосу жүктемесін жеңілдетілген тәсілмен есептеу

Алдын ала бағалау үшін мына формуланы қолдануға болады:

Іске қосу қуаты = жұмыс қуаты × іске қосу коэффициенті

Мысалы, сорғының жұмыс қуаты 1,5 кВт делік. Есептеу мысалы үшін іске қосу коэффициентін шартты түрде 3 деп аламыз:

1,5 кВт × 3 = 4,5 кВт

Демек, іске қосылған сәтте сорғыға қысқа уақытқа шамамен 4,5 кВт қажет болады.

Нақты іске қосу коэффициенті жабдықтың құрылымына, қозғалтқышқа түсетін жүктемеге және іске қосу тәсіліне байланысты. Оны өндірушінің техникалық құжаттамасынан алу немесе өлшеу арқылы анықтау қажет.

Бұл ретте генератор тек іске қосылып жатқан сорғыны немесе компрессорды ғана қоректендірмейді. Нысанда жарықтандыру, тоңазытқыштар, кассалар, автоматика және басқа жабдықтар жұмыс істеп тұруы мүмкін.

Сондықтан алдын ала есептеу үшін мына схема қолданылады:

Шыңдық жүктеме = фондық жұмыс жүктемесі + іске қосылатын ең ауыр құрылғының іске қосу қуаты

Фондық жүктеме дегеніміз — қозғалтқыш іске қосылғанға дейін жұмыс істеп тұрған жабдықтардың қуаты. Іске қосылатын құрылғының өзі бұл көрсеткішке кірмейді. Әйтпесе оның қуаты екі рет есептеледі.

Одан кейін қажетті қуат қоры қарастырылады. Оның көлемі жүктеменің құрамына, генератордың жұмыс режиміне және нақты модельдің сипаттамаларына байланысты.

Маңызды: бұл есептеу қажетті қуаттың шамамен қандай болуы керектігін анықтауға көмектеседі, бірақ толық инженерлік есептеуді алмастырмайды. Электр қозғалтқыштары болған жағдайда кВА-мен өлшенетін толық қуат, қуат коэффициенті, фазалар саны, кернеудің рұқсат етілген төмендеуі және генератордың өтпелі сипаттамалары да есепке алынады.

Қандай жабдықты бөлек тексеру керек

Негізгі қағида қарапайым: егер жабдықтың ішінде қозғалтқыш, сорғы, компрессор немесе желдеткіш болса, оның іске қосылуын бөлек есептеу қажет.

Іске қосу тогы айтарлықтай жоғары болуы мүмкін жабдықтарға мыналар жатады:

• тоңазытқыштар мен мұздатқыш камералар;
• саудаға арналған тоңазытқыш витриналар;
• кондиционерлер;
• сорғылар;
• компрессорлар;
• желдету қондырғылары;
• станоктар;
• бетон араластырғыштар;
• кәсіби электр құралдары.

Жылытқыштар, электр шәйнектер, электр плиталары, қыздыру элементі бар бойлерлер және қарапайым жарықтандыру жүйелері, әдетте, іске қосылған кезде қуаттың қатты секіруін туғызбайды. Олардың тұтынуы бірден дерлік қалыпты жұмыс мәніне жетеді.

Сезімтал жабдықтарды да бөлек ескеру керек. Оларға серверлер, үздіксіз қуат көздері, медициналық жабдықтар, автоматика, дәнекерлеу инверторлары, жиілік түрлендіргіштері және электрондық басқару блоктары жатады.

Мұндай техника өзі жоғары іске қосу тогын туғызбауы мүмкін, бірақ жақын жерде сорғы немесе компрессор іске қосылған кезде кернеудің төмендеуіне сезімтал болады.

Алдын ала есептеу алгоритмі

1. Генератордан нақты қандай жабдық жұмыс істеуі керек екенін анықтаңыз

Нысандағы барлық жабдықты резервтік желіге қосу міндетті емес. Электр энергиясы өшкен кезде маңызы төмен жүктемелердің бір бөлігін ажыратуға болады.

Мысалы, сәндік жарықтандыруды, розеткалардың бір бөлігін, бойлерлерді және нысан уақытша жұмыс істей алатын басқа жабдықтарды резервтік желіден тыс қалдыруға болады.

Бұл генератордың қажетті қуатын азайтып, артық киловаттар үшін төлемеуге мүмкіндік береді.

2. Жабдықтың жұмыс қуатын жазып алыңыз

Жұмыс қуаты туралы ақпаратты мына жерлерден табуға болады:

• жабдықтың зауыттық тақтайшасынан;
• техникалық паспорттан;
• өндірушінің нұсқаулығынан;
• электрмен жабдықтау жобасынан.

Егер жабдықта тек ампермен көрсетілген ток күші жазылса, есептеу үшін кернеу, фазалар саны және қуат коэффициенті де қажет болады.

3. Іске қосылуы ауыр жабдықтарды белгілеңіз

Сорғыларды, компрессорларды, тоңазытқыш қондырғыларды, желдету жүйелерін, станоктарды және қозғалтқышы бар басқа техниканы бөлек белгілеңіз.

Осындай әрбір құрылғы үшін іске қосу тогын анықтау немесе алдын ала бағалау үшін іске қосу коэффициентін пайдалану қажет.

4. Ең ауыр іске қосу сценарийін анықтаңыз

Нысандағы барлық жабдықтың іске қосу қуатын автоматты түрде бір-біріне қосудың қажеті жоқ.

Егер жабдықтар кезекпен іске қосылса, барлық қозғалтқыштар бір уақытта қуат секірісін туғызбайды. Сондықтан нақты өмірдегі ең ауыр сценарийді анықтау қажет:

• қандай жабдықтар жұмыс істеп тұр;
• сол сәтте қандай құрылғы іске қосылады;
• бірнеше қозғалтқыш бір уақытта қосыла ала ма;
• жабдық қандай тәсілмен іске қосылады.

Дәл осы сценарий генераторға түсетін нақты шыңдық жүктемені көрсетеді.

Кафеге арналған есептеу мысалы

Шағын кафені мысалға алайық. Электр энергиясы өшкен кезде жарықтандыру, кассалар, роутер, тоңазытқыштар және сорғы жұмыс істеуі керек.

Сорғы іске қосылғанға дейін жұмыс істеп тұрған жабдықтар 4 кВт тұтынады делік. Сорғының өзі бұл 4 кВт көрсеткішіне кірмейді.

Сорғының жұмыс қуаты — 1,5 кВт. Есептеу мысалы үшін іске қосу коэффициентін шартты түрде 3 деп аламыз:

1,5 кВт × 3 = 4,5 кВт

Шыңдық жүктемені есептейміз:

4 кВт + 4,5 кВт = 8,5 кВт

Алдын ала бағалау үшін шартты түрде 20% қуат қорын қосамыз:

8,5 кВт × 1,2 = 10,2 кВт

Демек, бұл сценарий үшін алдын ала есеп бойынша шамамен 10–10,5 кВт генератор қажет.

Егер станцияны тек 4–5 кВт жұмыс жүктемесіне қарай таңдасаңыз, ол сорғының іске қосылуына төтеп бере алмауы мүмкін.

Көрсетілген іске қосу коэффициенті мен қуат қоры тек мысал ретінде қолданылған. Нақты таңдау үшін сорғының және генератордың белгілі бір моделінің сипаттамаларын тексеру қажет.

Құрылыс алаңына арналған есептеу мысалы

Құрылыс алаңында жарықтандыру, тұрмыстық блок, сорғы және электр құралдары жұмыс істеп тұр делік. Олардың жалпы фондық жүктемесі 7 кВт болсын.

Одан кейін жұмыс қуаты 5 кВт компрессор іске қосылады. Есептеу мысалы үшін іске қосу коэффициентін шартты түрде 4 деп аламыз:

5 кВт × 4 = 20 кВт

Шыңдық жүктемені есептейміз:

7 кВт + 20 кВт = 27 кВт

Шартты түрде 20% қуат қорын қосамыз:

27 кВт × 1,2 = 32,4 кВт

Бұл сценарий үшін алдын ала есеп бойынша шамамен 32–35 кВт генератор қажет.

15–20 кВт генератор қалыпты режимде жабдықтың бір бөлігін қоректендіре алады, бірақ компрессор іске қосылған сәттегі жүктемеге төтеп бермеуі мүмкін.

Мұндай жағдайда қуаты жоғары станцияны таңдауға немесе іске қосу схемасын өзгертуге болады: жабдықтарды кезекпен қосу, бірқалыпты іске қосу құрылғысын пайдалану немесе жүктемелерді бөлу.

Инженер тағы қандай параметрлерді ескереді

Тек киловатпен жүргізілген есептеу алдын ала бағалау үшін ғана жарайды. Генераторды нақты таңдау кезінде қосымша параметрлерді ескеру қажет.

кВт және кВА

кВт белсенді қуатты, яғни жабдықтың тікелей пайдаланатын энергиясын көрсетеді.

кВА реактивті құрамдасты ескеретін толық қуатты көрсетеді. Бұл көрсеткіш қозғалтқыштармен, сорғылармен, компрессорлармен, трансформаторлармен және орамалары бар басқа жабдықтармен жұмыс істегенде аса маңызды.

Сондықтан генератор кВт бойынша сәйкес келгенімен, кВА-мен көрсетілген толық жүктемеге төтеп бере алмауы мүмкін.

Фазалар саны және жүктемені бөлу

Қуатты бір фазалы жүктемені фазалар бойынша бөлуді тексермей, үш фазалы генераторға қосуға болмайды.

Фазалардың қатты теңгерімсіздігі кернеудің төмендеуіне, генератордың қызып кетуіне және тұрақсыз жұмыс істеуіне әкелуі мүмкін.

Кернеудің рұқсат етілген төмендеуі

Қозғалтқыш іске қосылған кезде кернеу қысқа уақытқа төмендейді.

Қарапайым электр құралы үшін шағын ауытқу рұқсат етілуі мүмкін. Ал серверлер, медициналық жабдықтар, үздіксіз қуат көздері мен автоматика бұған өшіп қалу немесе қате беру арқылы жауап беруі мүмкін.

Іске қосу тәсілі

Қозғалтқышты тікелей іске қосу жоғары бастапқы жүктеме туғызады. Бірқалыпты іске қосу құрылғылары мен жиілік түрлендіргіштері оны азайта алады, бірақ олардың өзін генератормен дұрыс сәйкестендіру қажет.

Бір уақытта қосылу

Автоматикасы бар нысандарда электрмен жабдықтау қалпына келгеннен кейін бірнеше құрылғы бір уақытта дерлік іске қосылуы мүмкін. Мұндай сценарийді бөлек есептеу қажет.

Іске қосу жүктемесін қалай азайтуға болады

Жұмыс жүктемесінен бірнеше есе қуатты генераторды бірден сатып алу міндетті емес. Кейде шыңдық жүктемені жабдықтың дұрыс жұмыс схемасы арқылы азайтуға болады.

Жабдықты кезекпен іске қосу

Алдымен жарықтандыру мен автоматиканы, содан кейін тоңазытқыштар мен желдетуді, ал ең ауыр тұтынушыларды — сорғылар мен компрессорларды — бөлек іске қосуға болады.

Бұл бірнеше құрылғының бір уақытта жоғары жүктеме туғызу ықтималдығын төмендетеді.

Бірқалыпты іске қосу құрылғысын пайдалану

Бірқалыпты іске қосу құрылғысы қозғалтқыштың біртіндеп жылдамдық алуына көмектесіп, генераторға түсетін бастапқы жүктемені азайтады.

Мұндай шешім сорғылар, желдету жүйелері және іске қосылуы ауыр басқа қозғалтқыштар үшін жиі қолданылады.

Жиілік түрлендіргішін пайдалану

Жиілік түрлендіргіші қозғалтқыштың жылдамдық алуын басқаруға және бастапқы токты азайтуға мүмкіндік береді.

Бұл ретте генератор түрлендіргішпен жұмыс істеуге дұрыс таңдалуы керек, өйткені түрлендіргіш күрделі сызықтық емес жүктеме туғызады.

Басым және қосалқы жүктемелерді бөлу

Қалалық электр желісі өшкен кезде барлық жабдықтың жұмыс істеуі міндетті емес.

Жүктемелерді бөлу резервтік қуатта тек аса маңызды жүйелерді қалдыруға және генератордың қажетті қуатын азайтуға мүмкіндік береді.

Қандай қуат қорын қарастыру керек

Барлық нысандарға бірдей сәйкес келетін бірыңғай қуат қорының пайызы жоқ.

Оның көлемі мына факторларға байланысты:

• генератордың жұмыс режимі — резервтік немесе тұрақты;
• жүктеменің құрамы мен сипаты;
• қозғалтқыштардың саны;
• оларды іске қосу тәсілі;
• кернеудің рұқсат етілген төмендеуі;
• генератордың өтпелі сипаттамалары;
• нысанды болашақта кеңейту жоспары.

Қуат қоры тым аз болса, станция шамадан тыс жүктеліп, өшіп қалуы мүмкін.

Генераторды аса үлкен қормен алу да әрдайым тиімді емес. Дизель генераторының ұзақ уақыт тым төмен жүктемемен жұмыс істеуі қозғалтқыштың жағдайын нашарлатуы мүмкін.

Сондықтан станцияны жай ғана «қуаттырақ болсын» деген қағидамен емес, нысанның нақты жүктеме профиліне қарай таңдайды.

Генераторды таңдау кезінде жиі жіберілетін қателер

Тек жұмыс қуатын есептеу

Генератор жабдықтың қалыпты тұтынуына ғана емес, қозғалтқыштар іске қосылған кездегі қысқа мерзімді жүктеме секірісіне де төтеп беруі керек.

Фондық жүктемені ұмыту

Сорғы немесе компрессор іске қосылған кезде нысанда жарықтандыру, тоңазытқыштар, кассалар, автоматика және басқа техника жұмыс істеп тұруы мүмкін. Олардың қуаты да есепке кіреді.

Барлық іске қосу токтарын бір-біріне қосу

Егер жабдық кезекпен іске қосылса, барлық қозғалтқыштардың іске қосу қуатын қосудың қажеті жоқ.

Ең ауыр нақты іске қосу сценарийін анықтаған дұрыс.

Орташа коэффициенттерді нақты мән ретінде пайдалану

3, 4 немесе 5 коэффициенттері алдын ала бағалау үшін қолданылуы мүмкін. Бірақ нақты іске қосу тогы белгілі бір қозғалтқышқа, механикалық жүктемеге және іске қосу тәсіліне байланысты.

Фазаларды ескермеу

Жалпы қуат жеткілікті болғанымен, бір фазалы тұтынушыларды фазалар бойынша дұрыс бөлмеу теңгерімсіздікке, кернеудің төмендеуіне және генератордың тұрақсыз жұмысына әкелуі мүмкін.

Генераторды таңдамас бұрын қандай мәліметтерді дайындау керек

Инженер станцияның қажетті қуатын нақты есептеуі үшін мына мәліметтерді дайындаған жөн:

• генератордан жұмыс істеуі тиіс жабдықтардың тізімі;
• әрбір құрылғының жұмыс қуаты;
• кернеуі мен фазалар саны;
• қозғалтқыштардың іске қосу тогы немесе іске қосу тәсілі туралы мәліметтер;
• қандай құрылғылардың бір уақытта іске қосылуы мүмкін екені;
• сезімтал жабдықтардың тізімі;
• генератордың жұмыс режимі — резервтік немесе тұрақты;
• станцияның іске қосылу тәсілі — қолмен немесе АВР арқылы автоматты түрде.

Бастапқы мәліметтер неғұрлым нақты болса, жабдықты іске қоса алмайтын әлсіз генераторды немесе сатып алушы артық төлейтін тым қуатты станцияны таңдау қаупі соғұрлым төмен болады.

Генераторды орташа коэффициенттерге сүйеніп таңдаудың орнына, жүктемелер аудитін ADD GROUP инженерлеріне тапсырыңыз. Біз жабдықтың сипаттамалары мен жұмыс сценарийлерін зерттеп, қажет болған жағдайда іске қосу жүктемесін аспаппен өлшейміз және техниканы кернеудің қауіпті төмендеуінсіз әрі қорғаныс жүйесінің өшуінсіз іске қоса алатын станцияны таңдаймыз.